Múa hát Bài Bông ở làng Phú Nhiêu

Múa hát Bài bông xuất hiện ở làng Phú Nhiêu, xã Quang Trung, huyện Phú Xuyên, Hà Nội khoảng hơn một thế kỷ trước và thường được biểu diễn trong các dịp đại lễ hoặc nơi cửa đình để hát thờ, phục vụ hội hè, lễ tết. Tuy không dùng bất cứ loại nhạc cụ nào nhưng mỗi khi người dân Phú Nhiêu thể hiện thì vẫn đều răm rắp, nhịp nhàng và uyển chuyển. Hát kiểu nào múa kiểu đó, không tuỳ hứng…

Hình thức diễn xướng dân gian độc đáo

Không mất nhiều thời gian để tìm được nhà cụ Lương Đức Nghi - một nghệ nhân dân gian của làng Phú Nhiêu. Mặc dù đã ngoài 80 tuổi, râu tóc bạc phơ, nhưng cặp mắt vẫn rất tinh tường, cụ ngày ngày vẫn giữ thói quen đọc sách, nghiên cứu loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian múa hát Bài bông.

Trong gian nhà cấp 4, tấm bằng công nhận nghệ nhân dân gian của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam trao tặng cụ Lương Đức Nghi được treo trang trọng trên tường nhà. Đối với cụ, đây là phần thưởng danh giá cho những nỗ lực mà cụ đã dành cả cuộc đời gìn giữ, bảo tồn loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian độc đáo này. Sinh ra và lớn lên ở vùng đồng chiêm trũng Phú Nhiêu, chẳng biết từ bao giờ, từng lời ca, điệu múa đã thấm vào máu cụ.

Cụ tâm sự rằng, cả đời mình đã dày công nghiên cứu, sưu tầm từng lời ca, điệu múa Bài bông: “Tôi đã từng mày mò, khơi gợi từng câu hát, từng điệu múa Bài bông từ các cụ già trong làng, những người thường xuyên góp mặt nơi cửa đình trong những ngày hội. Họ nhớ được câu nào, điệu nào, tôi lại liền vội vàng ghi chép, đêm về hì hục soạn viết vào cuốn sổ riêng”.

Điệu múa: “Mừng hội long vân bầy vui thái bình”.

Công việc sưu tầm của cụ Nghi bắt đầu từ năm 1954, cho đến nay đã khá hoàn chỉnh với khoảng gần 200 câu hát. Ước mơ lớn nhất của cụ sau khi dày công sưu tầm là thành lập Câu lạc bộ múa hát Bài bông làng Phú Nhiêu để gìn giữ và truyền lại điệu múa, lời hát cho các thế hệ con cháu.

Các nghệ nhân làng Phú Nhiêu cho biết, múa hát Bài bông xuất hiện ở làng này khoảng hơn một thế kỷ trước và thường được biểu diễn trong các dịp đại lễ hoặc nơi cửa đình để hát thờ, phục vụ hội hè, lễ tết, và mang nặng tính lễ nghi. Lời hát Bài bông ca ngợi những sinh hoạt chốn thôn quê, tình yêu quê hương, đất nước, tình yêu đôi lứa... Âm điệu là tổng hợp các làn điệu dân ca, còn vũ điệu là các điệu múa dân gian và cung đình.

Là loại hình diễn xướng dân gian tương đối phức tạp, múa cũng khó ngang như hát, chưa kể đến chuyện phải kết hợp hài hoà giữa múa và hát, múa hát Bài bông đòi hỏi tập luyện rất nhiều, thậm chí, có người còn mất trọn cả đời người. Múa hát Bài bông được truyền từ đời này sang đời khác, mặc dù không dùng đến bất cứ loại nhạc cụ nào nhưng mỗi khi người dân Phú Nhiêu thể hiện thì vẫn đều răm rắp, nhịp nhàng và uyển chuyển. Hát kiểu nào múa kiểu đó không tuỳ hứng.

Chuẩn bị trước giờ biểu diễn

Tiếp lửa cho thế hệ mai sau

Với sự giúp đỡ của xã, sự tài trợ của Trung tâm Trao đổi Giáo dục với Việt Nam (một tổ chức phi Chính phủ của Mỹ), năm 1997, Câu lạc bộ múa hát Bài bông làng Phú Nhiêu (CLBMHBBPN) chính thức được thành lập. CLBMHBBPN đi vào nề nếp hoạt động sau khi cụ Lương Đức Nghi chính thức mời được bà Nguyễn Thị Ga, nghệ nhân cuối cùng của làng biết múa hát Bài bông ra đình dạy cho các thành viên. Thật ngạc nhiên là dù tuổi đã cao nhưng những làn điệu mà nghệ nhân Nguyễn Thị Ga thể hiện vẫn rất trong trẻo và luyến láy. Niềm say mê, lòng nhiệt tình của cụ Nghi, bà Ga đã tạo niềm cảm hứng, thu hút số lượng người ghi tên học múa hát Bài bông ngày càng nhiều, trong đó có sự tham gia, góp mặt của lớp trẻ.

Cụ Lương Đức Nghi cho biết: “Hiện số thành viên CLBMHBBPN đã lên tới trên 100, bao gồm đủ mọi lứa tuổi, không hiếm gia đình hai, ba thế hệ cùng tham gia. Tất cả đều rất thích và mong muốn duy trì CLBMHBBPN thường xuyên hoạt động, tạo sân chơi văn hoá bổ ích, đầy ý nghĩa”.

Trên đường đi biểu diễn

Sau hơn 10 năm hoạt động, nhiều thành viên CLBMHBBPN như: cụ Nguyễn Văn Gắng, bà Nguyễn Thị Ga…đã được Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam tặng bằng khen, phong tặng danh hiệu nghệ nhân dân gian. Điều đáng kể là năm 2007, CLBMHBBPN đã đoạt giải A trong Hội diễn dân gian toàn quốc. Đầu năm 2008, được mời tham gia biểu diễn Liên hoan múa cổ truyền Thăng Long- Hà Nội. Vài năm gần đây, CLBMHBBPN liên tục mở các lớp tập huấn nâng cao trình độ cho các thành viên, góp phần gìn giữ, phát huy một loại hình diễn xướng độc đáo trong kho tàng văn hoá dân gian ViệtNam.

Theo Báo Ảnh Việt Nam