Hanoi Website

Vấn đề phong cách người Hà Nội không phải điều mới được nêu ra hôm nay. Nó đã được các nhà triết học, sử học, xã hội học, nhà văn, nhà báo… nói đến rải rác từ hàng chục năm thậm chí hàng trăm năm nay và chắc chắn sẽ còn nói đến trong nhiều năm nữa.

Vậy, phong cách người Hà Nội là cái gì? Ông cha ta đã khái quát nó là hai tiếng vô cùng thông minh và bác học. “Thanh - lịch” ( Chẳng thơm cũng thể hoa nhài/ Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An) nhưng thanh lịch là cái gì? Thật khó lòng định nghĩa theo định vị phổ thông một từ kép mang khái niệm vừa trừu tượng, vừa cụ thể hay nói đúng gọn một khái niệm trừu tượng – có nghĩa là phải gạn lọc muôn vàn những hiện tượng cụ thể mới rút ra được một cái gì là bản chất nhất của bản chất, là tinh hoa nhất của tinh hoa.

Thật vậy, khó có thể nói thế nào là “thanh lịch”. Trong công việc lao động sáng tạo chân tay cũng như trí óc của con người Hà Nội xưa và nay như chúng ta dễ dàng nhận thấy thái độ và tinh thần lao động, lương tâm nghề nghiệp và dáng vẻ hào hoa phong nhã. Để kết luận rằng anh chàng hay cô nàng Hà Nội hay không Hà Nội được rồi.

Cũng khó có thể nói thế nào là “thanh lịch” nhưng khi đứng trước mấy anh chàng, ngồi bệt dưới vỉa hè giữa đất kinh kỳ, nốc từng vò rượu hay từng vại bia hơi vừa ngửa mặt lên thả từng sợi nộm vào mồm giống hệt mấy trẻ em thả những con giun chỉ vào miệng mấy chú cá vàng, hoặc khi chạm trán những cô nàng khác mặt hoa da phấn mà động mở mồm là chửi bậy, văng tục đến “quỷ khóc thần sầu” thì bất kể người Hà Nội có phong cách ít hay nhiều đều cũng không thể tha thứ được những thô tục ấy.

Có thể nói: cái “thanh lịch”- hay cái phong cách người Hà Nội – nó biểu hiện vô cùng tỉ mỉ, vô cùng đa dạng ra từng cách ăn, cách mặc, cách cười, cách nói, cách đi, cách đứng, cách ở trong nhà, cách ra ngoài phố, mọi suy nghĩ và hành động không mảy may đắt tiền, lại càng không cầu kỳ lập dị rẻ tiền mà không thể trộn lẫn với bất kỳ ai ở bất kỳ đâu.

Người Hà Nội xưa

Đến hôm nay có những ông bạn từng quan tâm đến phong cách người Hà Nội đã phải thốt ra những ý nghĩ khá bi quan: trải qua từng thế kỷ,thủ đô chúng ta bị giặc ngoại xâm làm xáo trộn không ngừng, thêm nữa là người đồng quê kéo nhau lên sinh cơ lập nghiệp kín đặc thủ đô, nên vô hình chung đã “nông thôn hóa” chúng ta thì còn đâu là phong cách người Hà Nội.

Đúng từ chỗ Âu sang Á, từ cổ chí kim, thủ đô nào mà không trải qua nhiều phen xáo trộn dân cư và mỗi lần dân cư xáo trộn, đem theo những đặc điểm ưu tú của địa phương mình họ còn du nhập cả mọi thứ rác rưởi, bụi bậm tưởng như “đồng hóa” mất cả thủ đô. Không thế làm gì có những ông “Trưởng giả học làm sang” hoành hành giữa đất Pa-ri từng tự phụ là thủ đô ánh sáng mang đại văn hào Mô-li-e đã dựng lên thiên kiệt tác từ thế kỷ 18, song vẫn còn hợp với hiện thực của Pa-ri bây giờ.

Nhưng “đồng hóa” có cái quy luật hai mặt của nó mà ta không nên chỉ thấy mặt này mà quên mặt khác: là dù sớm hay muộn, chính cái phong cách người Hà Nội nó sẽ đồng hóa lại không khoan nhượng tất cả những cái gì là tinh hoa từ nơi khác du nhập vào bằng cách sàng lọc, nhào nặn thành một thứ phong cách riêng khác những địa phương gốc.

Do sự phó thác của lịch sử cho thủ đô Hà Nội xưa và nay, mà nghị quyết của Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã cụ thể hóa từ trên hai năm: “Hà Nội là trung tâm đầu não về chính trị, về văn hóa… đồng thời là một trung tâm lớn về kinh tế và là trung tâm giao dịch quốc tế của cả nước …”.(Trích phần mở đầu Nghị quyết Bộ Chính trị về Hà Nội số 88-NQ/TW ngày 21-1-1983).

Muốn xây dựng được phong cách người Hà Nội, mỗi chúng ta phải làm thế nào cho xứng đáng với vị trí, vai trò mà cả nước đã giao phó cho người Hà Nội.   

Bùi Huy Phôn
Theo Báo Người Hà Nội