Hanoi Website

Mùa hè năm 1786, quân Tây Sơn tiến ra đàng ngoài lập đổ chế độ chúa Trịnh. Ngày 21/7/1786 quân Tây Sơn đã làm chủ Thăng Long nền thống trị của họ Trịnh tồn tại 241 năm (1545 - 1786) trong đó có 194 năm ở Thăng Long bị lật nhào. Bằng chiến công này phong trào Tây Sơn đã kiểm soát cả nước xoá bỏ tình trạng chia cắt Đàng Trong - Đàng Ngoài kéo dài hơn 2 thế kỷ.

Nhưng Nguyễn Huệ, vị tướng tổng chỉ huy quân Tây Sơn đã trao chính quyền lại cho vua Lê. Để gắn bó, vua Lê gả con gái cho Nguyễn Huệ. Ngày 4/8/1786 Thăng Long chứng kiến một đám cưới chưa từng có: Công chúa Bắc Hà lá ngọc cành vàng lấy một ông tướng Nam Hà cờ đào áo vải.

Sau đó, Nguyễn Huệ về Nam, vua Lê Chiêu Thống không điều hành được việc nước. Các cánh quân phiệt nổi lên tranh giành quyền binh. Quân Tây Sơn phải 2 lần ra dẹp loạn. Trong đó lần thứ 2 do Nguyễn Huệ đích thân chỉ huy. Trong 1 tháng lưu lại ở Thăng Long ông đã thu nạp nhiều sĩ phu tiến bộ như Ngô Thì Nhậm, Phan Huy ích... tổ chức lại bộ máy chính quyền. Nhưng cuối năm 1788 Thăng Long và đất nước Đại Việt phải đương đầu với một cuộc chiến tranh xâm lược quy mô lớn của đế chế Mãn Thanh.

Lê Chiêu Thống trốn khỏi Thăng Long đã cho người sang cầu cứu nhà Thanh. Nhà Thanh phát 29 vạn quân xâm lược Đại Việt. Quân Tây Sơn theo kế của Ngô Thì Nhậm bỏ Thăng Long rút về giữ phòng tuyến Tam Điệp - Biện Sơn chờ lệnh Nguyễn Huệ. Ngày 16/12/1788 quân Thanh vào Thăng Long kéo theo vua Lê Chiêu Thống.

Tin về Phú Xuân, ngày 22/12/1788 Nguyễn Huệ lên ngôi vua lấy hiệu Quang Trung rồi lập tức lên đường ra Bắc đuổi giặc. Ngày 15/1/1789 tập kết tại Tam Điệp. Đúng đêm giao thừa Tết Kỷ Dậu (25/1/1789) quân Tây Sơn vượt Tam Điệp và cuộc tấn công bắt đầu. Sáng mùng 5 tết (30/1/1789) cùng một lúc đánh đồn Ngọc Hồi và đồn Đống Đa. Trưa hôm đó đại thắng, quân Thanh tháo chạy, tướng chỉ huy bỏ rơi cả ấn tín!

Thăng Long bước vào thời Tây Sơn bằng một trận "Rồng lửa" thiêu cháy bè lũ xâm lược Mãn Thanh. Người dân Thăng Long - Bắc Thành hân hoan chào đón vị anh hùng "áo vải cờ đào" vào giải phóng, không chỉ thoát khỏi những ngày đen tối của bọn thống trị phương Bắc, mà giúp họ kết thúc thời kỳ Lê - Mạt, thời kỳ "mũ giầy đảo lộn", thời kỳ xã hội hỗn loạn vào bậc nhất trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc.

Dưới sự giúp đỡ của Quang Trung, người dân Thăng Long sửa sang, khôi phục lại Văn Miếu - Ngôi đền văn hóa thiêng liêng của mảnh đất nghìn năm văn vật, vừa mới bị tàn phá nặng nề qua bao nhiêu cuộc binh lửa vào cuối đời Lê-Trịnh. Văn Miếu được khôi phục; văn hóa Thăng Long cũng phục hưng. Người dân Thăng Long lại truyền tay nhau ngâm thơ Long thành quang phục kỷ thực của thi sĩ Ngô Ngọc Du, đọc phú Tụng Tây Hồ của thi sĩ Nguyễn Huy Lượng...

Danh sĩ Ngô Thì Nhậm gia công kỹ hơn bản thảo bộ Đại Việt sử ký tiền biên của cha mình (Ngô Thì Sĩ) và cho xuất bản... Đây là một trong vài bộ thông sử của dân tộc, còn lại trọn vẹn cho đến tận hôm nay.

Kinh tế công thương nghiệp đất Thăng Long được phục hồi và phát triển do những chính sách khuyến khích kinh tế của Quang Trung ban hành.

Diện mạo chùa Kim Liên đẹp và thanh nhã bên Hồ Tây như hiện nay, là có từ thời Tây Sơn. Kiệt tác Phú Tụng Phủ Tây Hồ của Nguyễn Huy Lượng được viết vào thời này. Tác phẩm Ai Tự Vãn của bà Ngọc Hân, văn thơ của Phan Huy ích, Ngô Thì Nhậm, Đoàn Nguyên Tuấn ... mang hơi thở một thời Tây Sơn hào hùng.

Nhưng Thăng Long cũng phải chứng kiến cảnh ăn chơi phung phí và thỏa mãn của đám quan lại Tây Sơn dưới thời Cảnh Thịnh (1793-1802). Thi hào Nguyễn Du đã ghi lại trong bài thơ Long thành cầm giả ca, cảnh ăn chơi thuở ấy:

Tây Sơn chư thần mãn tọa tận khuynh đảo
Triệt hạ truy hoan, bất tri bão.
Tả phao, hữu trịch tranh triền đầu
Nê thổ kim tiền thù thảo thảo.
(Tây Sơn quan khách đầy tòa
Say mê, nghiêng ngả, la đà thâu đêm...
Quanh tiệc rượu, kẻ khen, người thưởng.
Tiền bạc quăng, coi tưởng như bùn...).

Khi những kẻ làm quan chỉ biết hưởng thụ và coi đồng tiền của dân như bùn đất như vậy, thì có thể đoán biết kết cục của chúng như thế nào và cái triều đại tạo ra chúng sẽ đi tới đâu... Những chiến binh áo vải năm nào, nay thoái hóa biến chất trở thành những ông quan lớn lặn ngụp trong vũng bùn hưởng thụ.

Thăng Long của Cảnh Thịnh không thể đứng vững được trước trận gió mạnh thổi từ phương Nam: Gia Long chiếm được Thăng Long một cách khá dễ dàng. Triều Tây Sơn cũng thực sự kết thúc tại mảnh đất này.