Hanoi Website

HÀ NỘI KHÔI PHỤC, CẢI TẠO XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ THỰC HIỆN KẾ HOẠCH 5 NĂM LẦN THỨ NHẤT

Sau ngày giải phóng Thủ đô 10-10-1954, Thủ đô Hà Nội cùng với miền Bắc bắt tay ngay vào công cuộc khôi phục, cải tạo XHCN và thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc; tiếp tục cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam, thực hiện thống nhất nước nhà. Xây dựng cuộc sống mới, bên cạnh những thuận lợi, Hà Nội gặp không ít khó khăn, nhất là những hậu quả của chế độ thực dân để lại. Công nghiệp nhỏ bé không có gì đáng kể ngoài một số xí nghiệp sửa chữa, phục vụ công cộng; hoạt động kinh tế chủ yếu là buôn bán, dịch vụ; kết cấu hạ tầng thấp kém chỉ đủ phục vụ cho 37 vạn dân nội thành. Những tàn dư, tệ nạn xã hội của chế độ cũ còn rất nặng nề. Cả thành phố có 77.000 người thất nghiệp, hơn 90% mù chữ. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Đảng bộ và nhân dân Hà Nội đã thực hiện ngay khôi phục, cải tạo và phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội với quyết tâm cao, thực hiện thật tốt lời Bác dạy: “Hăng hái phấn đấu làm cho mọi ngành hoạt động của Thủ đô ngày thêm phát triển để làm gương mẫu, để dẫn đầu cho nhân dân cả nước ta trong công cuộc củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất, hoàn thành độc lập và dân chủ trong khắp nước ta, để xây dựng một đời sống sung sướng, tươi đẹp, thái bình mãi mãi cho con cháu ta”. (Trích lời phát biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong buổi tiếp các đại biểu nhân dân Thủ đô ngày 16-10-1954).

Chỉ trong 5 năm (1955-1960) Hà Nội đã nhanh chóng ổn định đời sống và lao động sản xuất, hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, từng bước chuyển dần từ một thành phố tiêu thụ sang thành phố sản xuất. Những tàn tích của chế độ chiếm hữu ruộng đất và bóc lột nông dân theo lối phong kiến ở ngoại thành đã được xóa bỏ. Nông dân lao động được giải phóng, phấn khởi tham gia vào các tổ đổi công và hợp tác xã từ bậc thấp đến bậc cao. Đến năm 1960, đã có 278 hợp tác xã nông nghiệp với trên 91,3% số hộ nông dân vào hợp tác xã. Toàn bộ công, thương nghiệp tư bản chủ nghĩa được cải tạo một cách hòa bình theo chủ nghĩa xã hội bằng hình thức công tư hợp doanh là chủ yếu nhằm xóa bỏ nguồn gốc của sự bóc lột và chuyển nhà tư sản từ người bóc lột sang người lao động. Đến năm 1960, Hà Nội đã công tư hợp doanh 496 cơ sở sản xuất công nghiệp, 421 cơ sở kinh doanh thương nghiệp, 137 cơ sở vận tải với hơn 600 phương tiện vận tải cơ giới; 91,4% những người sản xuất thủ công được đưa vào hợp tác xã, 95% số hộ tiểu thương vào các tổ hợp tác. Cùng với quá trình khôi phục kinh tế và cải tạo xã hội chủ nghĩa, kinh tế quốc doanh xã hội chủ nghĩa được phát triển nhanh chóng, ngày càng giữ vị trí ưu thế trong các ngành kinh tế Thủ đô. Từ năm 1961, Hà Nội bước vào thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất với nhiệm vụ bước đầu xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội. Nhiều nhà máy, xí nghiệp lớn nhỏ được xây dựng. Năm 1955, ở Hà Nội có 6 xí nghiệp quốc doanh Trung ương, 3 xí nghiệp quốc doanh địa phương. Đến năm 1965, ở Hà Nội đã có 79 xí nghiệp quốc doanh Trung ương, 55 xí nghiệp quốc doanh địa phương và 431 hợp tác xã thủ công nghiệp. Những khu công nghiệp mới được hình thành như: Thượng Đình, Yên Viên, Đông Anh… Về cơ cấu giá trị tổng sản lượng công nghiệp ở Hà Nội năm 1965, xí nghiệp quốc doanh Trung ương chiếm 14,09%, xí nghiệp quốc doanh địa phương chiếm 2,14% và tiểu thủ công nghiệp là 83,77%.

Hà Nội đã trở thành một trung tâm công nghiệp lớn của miền Bắc. Thị trường Thủ đô được củng cố và phát triển. Mậu dịch quốc doanh vươn lên nắm nguồn hàng, tăng cường quản lý thị trường, chống đầu cơ tăng giá. Đến năm 1965, thương nghiệp quốc doanh chiếm lĩnh hơn 85% mức lưu chuyển bán lẻ. Mạng lưới mậu dịch quốc doanh và hợp tác xã mua bán được mở rộng với những cửa hàng: lương thực, thực phẩm, chất đốt, công nghệ phẩm, ăn uống… phục vụ thuận tiện người tiêu dùng. Mạng lưới giao thông không ngừng được mở rộng. Năng lực vận chuyển ngày một tăng. Thành phố đã thi hành nhiều biện pháp hỗ trợ vốn cho nông dân, phát triển thủy lợi, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật trong nông nghiệp; bước đầu đưa điện về nông thôn, xây dựng trạm máy kéo, thực hiện thâm canh tăng năng suất. Nhằm tăng nguồn cung cấp thực phẩm cho nhân dân, thành phố đã quy hoạch, xây dựng các nông trường, trại chăn nuôi bò, lợn: Đông Anh, Toàn Thắng, Tam Thiên Mẫu …

Sự nghiệp giáo dục, văn hóa phát triển vượt bậc. Số học sinh phổ thông tăng nhanh. Năm học 1956-1957 có 65.578 học sinh phổ thông, đến năm học 1964-1965 tăng lên 179.864 học sinh. Công tác đào tạo cán bộ, công nhân kỹ thuật ngày càng phát triển; từ chỗ chỉ có 6 trường đại học, cao đẳng năm học 1956-1957, đến năm học 1964-1965 số trường đại học, cao đẳng tăng lên gấp đôi với 20.534 học sinh. Phong trào bình dân học vụ, bổ túc văn hóa phát triển mạnh mẽ. Năm 1958, Hà Nội hoàn thành xóa nạn mù chữ, đạt tỷ lệ thanh toán mù chữ cao nhất miền Bắc. Công tác y tế đã ngăn chặn được các dịch bệnh.

Hệ thống trạm xá, trạm y tế, bệnh xá, bệnh viện cùng với đội ngũ bác sĩ, y sĩ, y tá ngày càng nhiều. Sức khỏe của nhân dân được chăm sóc tốt hơn. Các tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, xem bói, tướng số, cờ bạc cơ bản được xóa bỏ. Hệ thống chính trị được củng cố vững chắc. Năm 1955, Đảng bộ Hà Nội có hơn 3.500 đảng viên; đến năm 1960, tăng lên 20.800 đảng viên; từ năm 1961 đến 1965, Đảng bộ kết nạp hơn 2 vạn đảng viên mới. Bộ máy chính quyền được xây dựng và củng cố vững chắc từ thành phố đến cơ sở, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể ngày càng được kiện toàn. Lực lượng vũ trang nhân dân lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng. Sức chiến đấu được nâng cao đáp ứng yêu cầu bảo vệ Thủ đô. Phong trào An ninh nhân dân được xây dựng vững chắc. Là Thủ đô của cả nước - trung tâm của hậu phương lớn miền Bắc, nhân dân Hà Nội luôn thể hiện tình cảm sâu nặng đối với đồng bào miền Nam. Từ năm 1955 đến 1965, hàng triệu lượt người đã xuống đường biểu tình, tuần hành, kịch liệt lên án tội ác dã man của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai đàn áp, giết hại đồng bào miền Nam. Phong trào “Ngày thứ Bảy đẩy mạnh đấu tranh thống nhất Tổ quốc”, “Mỗi người làm việc bằng hai vì miền Nam ruột thịt, vì Sài Gòn - Huế kết nghĩa” đã được các tầng lớp nhân dân nhiệt tình hưởng ứng. Những năm 1959, 1960, Hà Nội đã cử những người con thân yêu vào tiếp sức cùng đồng bào miền Nam xây dựng cơ sở, mở rộng phong trào đấu tranh chống Mỹ, ngụy. Như vậy, chỉ trong vòng 10 năm (1955-1965) với tinh thần lao động, cần cù, sáng tạo, Thủ đô Hà Nội đã nhanh chóng trở thành “pháo đài” của chủ nghĩa xã hội. Hà Nội vững vàng, bình tĩnh, tự tin bước vào cuộc chiến đấu mới.

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm lớp bổ túc văn hóa ở khu Lương Yên, Hà Nội (1956)

Mùa thu năm 1960, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng tại Thủ đô Hà Nội, chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Đại hội lần này là đại hội xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh hòa bình thống nhất nước nhà"

Học sinh Trường trung học Trưng Vương với Bác Hồ (19-5-1956)

Trường Đại học Nhân dân khai giảng năm học mới (1955-1956)

Trường tiểu học Lý Thường Kiệt khai giảng năm học mới

Năm 1955, ở Hà Nội có 6 quốc doanh Trung ương, 3 xí nghiệp quốc doanh địa phương. Đến năm 1956, Hà Nội đã có 79 xí nghiệp quốc doanh Trung ương, 55 xí nghiệp quốc doanh địa phương, 431 hợp tác xã Thủ công nghiệp. Những khu công nghiệp mới được hình thành như: Thượng Đình, Yên Viên, Đông Anh. Về cơ cấu giá trị tổng sản lượng công nghiệp ở Hà Nội năm 1965, xí nghiệp quốc doanh Trung ương chiếm 14,09%, xí nghiệp quốc doanh địa phương chiếm 2,14% và tiểu thủ công nghiệp là 83.77%. Hà Nội đã trở thành trung tâm công nghiệp lớn của miền Bắc.

Nhờ sự giúp đỡ của Liên Xô, Nhà máy Cơ khí Trung quy mô, đứa con đầu lòng của công nghiệp nước ta đã ra đời tại HàNội

Năm 1960, khu Thượng Đình đã có 3 nhà máy: Cao su Sao vàng, Thuốc lá Thăng Long và Xà phòng Hà Nội do Trung Quốc giúp đỡ xây dựng

Nhà máy dệt 8-3 được xây dựng và khánh thành năm 1965

Nhà máy gỗ dán Cầu Đuống là nhà máy gỗ dán đầu tiên ở Đông Nam Á do Tiệp Khắc viện trợ với những máy móc, thiết bị hiện đại

Hàng ngàn thanh niên Hà Nội đã tình nguyện tới công trường khôi phục đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm cán bộ, công nhân nhà máy in Tiến Bộ, Hà Nội (13-5-1959)

Đi đôi với sản xuất nông nghiệp, nghề thủ công mỹ nghệ được phục hồi và phát triển

Ngày 9-10-1960, hơn 50 nghìn nhân dân Thủ đô tham dự mít tinh mừng thắng lợi cải tạo XHCN đối với ngành công nghiệp, thương nghiệp

Chủ tịch Hồ Chí Minh và đ/c Trần Duy Hưng, Chủ tịch Ủy ban hành chính thành phố Hà Nội tham gia lao động

Công viên Thống Nhất sau khi hoàn thành

Ngày 30-11-1958, Hà Nội khởi công xây dựng Công viên Thống Nhất

Nhà ở là một yêu cầu cấp thiết của người dân thành phố. Trong những năm sau ngày hòa bình lập lại, Đảng bộ và Chính quyền thành phố đã xây dựng nhiều chung cư cao tầng như khu tập thể Nguyễn Công Trứ, Kim Liên, Trần Quốc Toàn... cung cấp cho cán bộ và nhân dân lao động

Khu tập thể Kim Liên

Trong kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, nhiều trường đại học và cao đẳng đã được xây dựng: Học viện Thủy Lợi, Trường Cán bộ công đoàn, Trường Cao đẳng Ngân hàng...

Giáo sư Tôn Thất Tùng là người đầu tiên trên thế giới thực hiện phương pháp mổ gan khô

Bệnh viên Bạch Mai được cải tạo, mở rộng khang trang hơn

Những tàn tích của chế độ chiếm hữu ruộng đất và bóc lột nông dân theo lối phong kiến ở ngoại thành đã được xóa bỏ. Nông dân lao động được giải phóng, phấn khởi tham gia vào các tổ đổi công và hợp tác xã từ bậc thấp đến bậc cao. Đến năm 1960 đã có 278 hợp tác xã nông nghiệp với trên 91,3% số hộ nông dân vào hợp tác xã.

Nông dân ngoại thành đã có ruộng cày

Nông dân HTX Đồng Tâm thi đua sản xuất

Đến năm 1965, các huyện đã hình thành được vành đai sản xuất lương thực, thực phẩm cung cấp cho nhân dân Thủ đô

Công nhân Hà Nội trong phong trào "Mỗi người làm việc bằng hai vì miền Nam ruột thịt, vì Huế - Sài Gòn kết nghĩa"

Các tầng lớp nhân dân Thủ đô xuống đường biểu tình chống Mỹ

Phụ nữ Thủ đô biểu tình chống đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai Ngô Đình Diệm đàn áp dã man đồng bào yêu nước ở miền Nam

Thông tin đươc trích từ tập sách "Thủ đô Hà Nội - 50 năm xây dựng và phát triển"