Hanoi Website

Vùng Bưởi có nhiều làng nghề, trong đó có hai nghề nổi tiếng là dệt lĩnh (làng Bái Ân, Tích Sài) và làm giấy dó (Hồ Khẩu, Yên Thái). Làng nghề giấy dó Yên Thái, cũng được gọi là Kẻ Bưởi, ở phía Tây Bắc của thủ đô Hà Nội.

Không biết nghề làm giấy dó ở vùng này xuất hiện từ bao lâu rồi, nhưng nó đã trở nên nổi tiếng và đi vào ca dao thành một điểm đặc trưng cho các làng nghề ở đất Thăng Long - Hà Nội.

Nghề làm giấy ở đây bắt đầu từ thế kỷ XV, được Nguyễn Trãi nói đến khá rõ trong sách "Dư địa chí" của ông (viết năm 1435): Phường Yên Bái ở Thăng Long đương thời chuyên làm giấy; người thợ thủ công ở đây đã làm ra giấy thị (để viết chỉ thị); giấy lệnh (để ghi mệnh lệnh). Phường giấy Yên Thái trước đây luôn vang dội nhịp chày giã vỏ dó làm giấy. Âm thanh ấy đã đi vào ca dao, dân ca, đã gợi cảm hứng cho những tâm hồn thi nhân nghệ sĩ qua nhiều thế kỷ:

Tương truyền, chiếc nón Chuông có hình dáng như hiện nay xuất hiện vào khoảng những năm 30 của thế kỷ XX khi cụ Hai Cát một nghệ nhân làng Chuông học nghề từ Thanh Hoá về truyền dạy cho dân, từ đó nghề làm nón ngày một phát triển. Hiện nay, làng Chuông cung cấp cho thị trường khoảng 3 triệu chiếc nón mỗi năm.

Nghề làm giấy cổ truyền ở Yên Thái cũng như một vài nơi khác đã được chuyên môn hóa từ khá sớm. Nguyên do là nghề giấy phải qua nhiều công đoạn sản xuất với kỹ thuật khá phức tạp. Nó đòi hỏi từng loại thợ ở từng công việc cụ thể phải có kinh nghiệm và giỏi nghề. Có thể nói, ở tất cả các công đoạn sản xuất - từ bóc vỏ dó, ngâm và giặt dó, giã dó, nấu dó, lọc dó, xeo giấy, đến đóng gói kiện giấy và vận chuyển đi bán - đều hết sức vất vả. Làm giấy thủ công trước đây hầu như hoàn toàn phải bằng sức người, bằng đôi tay trần của người thợ.

Tranh dân gian được vẽ trên giấy dó

Sản phẩm truyền thống của Yên Thái chủ yếu là giấy bản để in sách và viết chữ nho (bằng bút lông, mực tàu) và giấy dó (dầy hơn giấy bản) để in tranh dân gian. Ngoài ra, thợ giấy Yên Thái cũng sản xuất loại giấy moi, giấy phèn bằng nguyên liệu xấu hơn. Mặt giấy ấy khô ráp, bán cho khách mua để gói hàng.  Các loại "đầu mặt" vỏ dó bị loại bỏ, gọi là "xề", người Yên Thái đem bán cho làng Kẻ Cót để làm ra loại giấy xề. Ngày xưa, các, các cô gái làng Kẻ Cót (tên chứ là làng Thượng Yên Quyết) ở ngoại ô Thăng Long, chuyện đi mua nguyên liệu dó "xề" về làm thứ giấy xề - thô và xấu ấy...

Làng Yên Thái (làng Bưởi) vẫn còn đó. Nhưng nghề làm giấy dó cổ truyền của Yên Thái bây giờ không còn nhộn nhịp nữa. Người Yên Thái đang nung nấu một quyết tâm phục hồi nghề giấy, làm ra những sản phẩm độc đáo, qúy và đẹp cho đời.

Giấy bản để in sách và viết chữ Nho và giấy dó (dày hơn giấy bản) để in tranh dân gian. Ngoài ra thợ giấy Yên Thái cũng sản xuất loại giấy moi, giấy phèn bằng nguyên liệu xấu hơn. Mặt giấy ấy thô ráp, bán cho khách mua để gói hàng.

Nguồn: thanglong.cinet.vn