Hanoi Website

Chùa được dựng trên một khu đất rộng với nhiều cây cổ thụ rợp mát, phong cảnh u tịch, xa xưa đã có tiếng là “Đệ nhất tùng lâm”(rừng thông cổ thụ nhất ở Kinh thành Thăng Long). Trong tấm bia “Chiêu Thiền tự tạo lệ bi” do Tiến sĩ khoa Tân Mùi (1631) Nguyễn Văn Trạc soạn năm Thịnh Đức 4 (1656) và Tiến sĩ khoa Kỷ Mùi (1619) Dương Trí Trạch, hiệu Nghi Trai, hiệu duyệt đã tả ngôi chùa như sau: “Thật là danh lam bậc nhất thế gian không chùa nào sánh kịp, khí tốt Phượng Thành bên hữu toả khắp dòng Tô Lịch bên tả lượn vòng. Nhĩ Hà nghìn dặm quanh kinh đô uốn khúc như rồng xanh lớp lớp chầu về. Tản Viên dãy núi đầy thế đẹp hướng vào, như hổ trắng đàn đàn đến họp…”.

Chùa được xây dựng từ thời Lý, thờ vị thiền sư nổi tiếng Từ Đạo Hạnh. Tương truyền Từ Đạo Hạnh tu ở đây, đắc đạo, hóa kiếp ở chùa Thầy (Quốc Oai- Hà Tây) đầu thai làm con trai Sùng Hiền Hầu, em vua Lý Nhân Tông. Vua không có con nên truyền ngôi cho người con trai đó của Sùng Hiền Hầu, tức vua Lý Thần Tông (1128- 1138).

Do sự tích đó nên con của Lý Thần Tông là Anh Tông (1138-1175) đã cho xây cất chùa Chiêu Thiền để thờ vua cha và tiền thân của ông là thiền sư Từ Đạo Hạnh, cũng từ đó chùa mang tên “Chiêu Thiền”. Trải qua các triều đại chùa Láng đã được sửa chữa nhiều lần, lần trùng tu lớn ở giữa thế kỷ XIX, và gần đây cũng được tu bổ thêm, song ngôi chùa vẫn giữ nguyên được nét cổ.

Khuôn viên chùa khá rộng lớn, chứa một quần thể kiến trúc có bố cục nhịp nhàng cân đối. Ba cổng tam quan nằm trên đường lát gạch lớn dẫn vào sân chùa, được lát gạch Bát Tràng. Giữa sân là nhà bát giác, hai bên có 2 dãy dải vũ song song, phía sau sân là tiền đường, trung đường, nhà thiêu hương, rồi tới thượng điện. Hai bên cửa thượng điện có 2 dãy hành lang, phía sau có lầu treo chuông, khánh, tiếp đến là nhà thờ mẫu, thờ tổ cùng khu vườn ở phía sau.

Nhà bát giác là công trình nghệ thuật kiến trúc nổi bật nhất được xây gạch cổ nung già để trần ở 8 cạnh. Mái lợp kiểu mái chồng, 2 tầng, gồm 16 mái mềm mại. thanh thoát. Trang trí trên kiến trúc này đậm các nét chạm nổi rồng mây, mai điều, tùng lộc, long mã, phượng hoàng thư… đây là nơi đặt kiệu Thánh vào đêm trước ngày hội.

Trong chùa còn lại nhiều đồ thờ cổ, sắc phong, bia đá,chuông, cùng hệ thống tượng tròn với một số lượng lớn. Ngoài các tượng Phật, chùa còn tượng thiền sư Từ Đạo Hạnh bằng mây đan phủ sơn và tượng vua Lý Thần Tông bằng gỗ. Dưới mái hành lang còn 2 dãy thập điện và 18 vị La Hán được tạo tác sinh động, chau chuốt. Các di vật mang giá trị nghệ thuật cao trải dài từ đầu thời Lê đến Tây Sơn, Nguyễn.

Theo các cố lão kể lại, trước đây trong chùa còn giữ được một quyển kinh bằng đồng lá khắc chữ Hán. Tương truyền vua Lý Nhân Tông vẫn dùng quyển kinh để tụng kinh mỗi khi lên chùa, sau này quyển kinh bị thất lạc.

Ngay từ khi mới ra đời, chùa Chiêu Thiền đã gắn bó mật thiết với thiền sư nổi danh nhất thời Lý là Từ Đạo Hạnh. Vua Lý Thần Tông đã ban dụ cấp cho các quan viên, chức sắc, binh dân An Lãng, lời dụ ghi: “Trong xã, tô ruộng công truyền cho con cháu được hưởng, các thứ thuế ao chuông, bến đò và các thuế khác đều để phục vụ cho chùa Chiêu Thiền. Ân huệ nay được truyền lại muôn đời con cháu để tiện việc dâng hương thờ cúng, coi trọng đạo phật, lâu dài mạnh nước...”.

Cho tới sau này, một sự kiện lịch sử trọng đại lại đến với ngôi chùa. Năm 1946, Hồ Chủ Tịch, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, đã đến thăm chùa và ngôi chùa đã trở thành nơi lưu niệm về danh nhân vĩ đại của dân tộc.

Theo tục cổ, hội Láng hàng năm vào ngày 7 tháng 3 âm lịch, là ngày hoá của thiền sư Từ Đạo Hạnh. Trong ngày hội, người đổ về đông như nêm cối.

Vào sáng sớm ngày mồng 7, dân làm lễ tắm tượng, rồi rước kiệu lên chùa Hoa Lăng (làng Dịch Vọng Tiền) để thăm thân mẫu. Khi đám rước đến trước đền Thánh Tổ (thờ Đại Diên, người đã sát hại cha Từ Đạo Hạnh) thì dừng lại đốt pháo thăng thiên bắn vào chùa này và múa gậy (diễn lại trò Từ Đạo Hạnh đánh Đại Diên).

Trong ngày hội còn có các trò chơi đánh đu, đánh vật.

Theo tục cổ, cứ mười hai năm làng Láng lại mở hội lớn một lần, còn hội lệ vẫn là ngày vui tụ hội, giao lưu giữa mọi miền.

Câu ca dao cổ từ ngàn xưa vẫn in đậm:

Nhớ ngày mồng bảy tháng ba
Trở vào hội Láng, trở ra hội Thầy

Chùa Láng hiện là một trong những di tích lịch sử văn hoá, thắng cảnh đẹp và u nhã nhất của Thủ đô, là nơi neo chân nhiều du khách trong và ngoài nước.

Chùa đã được công nhận di tích lịch sử - văn hóa đợt đầu trong cả nước vào năm 1962.

Theo Hà Nội - Di tích Lịch sử Văn hóa và Danh thắng, Doãn Đoan Trinh, Trung tâm UNESCO bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc Việt Nam, Hà Nội, 2002, tr370-373.